Doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ hiện chiếm tỷ trọng lớn và đóng vai trò nòng cốt trong nền kinh tế. Việc nắm vững các tiêu chí xác định quy mô tổ chức không chỉ giúp chủ kinh doanh đảm bảo tuân thủ pháp luật mà còn là cơ sở quan trọng để thụ hưởng các chính sách ưu đãi thuế từ Nhà nước. Cùng tìm hiểu chi tiết các quy định hiện hành qua bài viết dưới đây.
Giới thiệu doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ là gì?
Hiểu một cách đơn giản, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ là các tổ chức kinh tế có quy mô giới hạn về số lượng người lao động tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bình quân năm, đồng thời đáp ứng các giới hạn cụ thể về tổng nguồn vốn hoặc tổng doanh thu của năm trước liền kề.
Việc phân biệt doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ sẽ phụ thuộc vào từng lĩnh vực hoạt động cụ thể như nông nghiệp, công nghiệp, xây dựng hay thương mại, dịch vụ.
Một vài ví dụ minh họa:
- Doanh nghiệp siêu nhỏ: Một cửa hàng tạp hóa gia đình có đăng ký doanh nghiệp, tuyển dụng 3 nhân viên bán hàng và có doanh thu 1 năm khoảng 2 tỷ đồng.
- Doanh nghiệp nhỏ: Một công ty cung cấp dịch vụ marketing tại địa phương có 30 nhân sự tham gia đóng BHXH và tổng doanh thu năm trước đạt khoảng 30 tỷ đồng.
Để hiểu sâu hơn và nắm được điều kiện doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ một cách chuẩn xác về mặt pháp lý, chúng ta sẽ cùng đi vào phân tích chi tiết các tiêu chí ở phần tiếp theo.
Các tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ
Căn cứ theo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017 và Nghị định 80/2021/NĐ-CP, việc xác định doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ dựa trên 4 tiêu chí cốt lõi sau:
Lĩnh vực hoạt động
Đây là yếu tố đầu tiên để phân loại. Lĩnh vực hoạt động được xác định căn cứ vào ngành, nghề kinh doanh chính mà doanh nghiệp đã đăng ký. Trong trường hợp doanh nghiệp hoạt động đa ngành, tiêu chí này sẽ dựa trên ngành có doanh thu cao nhất hoặc ngành sử dụng nhiều lao động nhất.
Số lao động tham gia BHXH bình quân
Đây là một trong những điều kiện doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ tiên quyết. Số lao động tham gia BHXH bình quân năm được tính bằng tổng số lao động tham gia BHXH của tất cả các tháng trong năm trước liền kề chia cho 12. Đối với doanh nghiệp hoạt động dưới 01 năm, con số này tính bằng tổng số lao động các tháng hoạt động chia cho số tháng thực tế.
Tổng nguồn vốn
Quy định về doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ nêu rõ: Tổng nguồn vốn được xác định dựa trên bảng cân đối kế toán trong Báo cáo tài chính của năm trước liền kề nộp cho cơ quan thuế. Nếu doanh nghiệp mới hoạt động dưới 1 năm, tổng nguồn vốn tính tại thời điểm cuối quý liền kề lúc đăng ký hưởng chính sách hỗ trợ.
Tổng doanh thu
Tổng doanh thu năm là tổng doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp. Trong trường hợp doanh nghiệp mới thành lập chưa phát sinh doanh thu hoặc hoạt động chưa đủ một năm, quy mô sẽ được xác định dựa trên tiêu chí tổng nguồn vốn thay thế.
Cách xác định doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chính xác
Để thực hiện cách xác định doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ một cách rõ ràng nhất, bạn có thể đối chiếu các thông số của công ty mình vào bảng quy định chi tiết (Căn cứ Điều 5 Nghị định 80/2021/NĐ-CP) dưới đây:
| Lĩnh vực hoạt động | Tiêu chí | Doanh nghiệp siêu nhỏ | Doanh nghiệp nhỏ |
| Nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; công nghiệp, xây dựng | Số lao động tham gia BHXH bình quân | Không quá 10 người | Không quá 100 người |
| Tổng doanh thu của năm | Không quá 03 tỷ đồng | Không quá 50 tỷ đồng | |
| Hoặc
Tổng nguồn vốn |
Không quá 03 tỷ đồng | Không quá 20 tỷ đồng | |
| Thương mại, dịch vụ | Số lao động tham gia BHXH bình quân | Không quá 10 người | Không quá 50 người |
| Tổng doanh thu của năm | Không quá 10 tỷ đồng | Không quá 100 tỷ đồng | |
| Hoặc
Tổng nguồn vốn |
Không quá 03 tỷ đồng | Không quá 50 tỷ đồng |
Kết luận: Như vậy, đối với ngành thương mại dịch vụ, doanh nghiệp siêu nhỏ là doanh nghiệp có số lao động tham gia BHXH bình quân năm không quá 10 người và tổng doanh thu của năm không quá 10 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 03 tỷ đồng. Tương tự đối với các lĩnh vực khác, có thể tra cứu qua bảng trên.
Doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ mới thành lập có được ưu đãi thuế không?
Câu trả lời là CÓ. Theo các văn bản pháp luật hiện hành, các doanh nghiệp này nhận được những ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) rất thiết thực để khuyến khích khởi nghiệp:
- Căn cứ khoản 3 Điều 7 Nghị định 20/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp đăng ký kinh doanh lần đầu nếu đáp ứng điều kiện thuộc nhóm siêu nhỏ, nhỏ và vừa sẽ được miễn thuế TNDN 03 năm.
- Trường hợp doanh nghiệp được thành lập mới từ hộ kinh doanh, sẽ áp dụng ưu đãi theo Nghị định 320/2025/NĐ-CP, được miễn thuế TNDN 02 năm kể từ năm có thu nhập chịu thuế (bao gồm cả doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ).
Đặc biệt lưu ý: Nếu hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và đồng thời thuộc diện ưu đãi của cả hai nghị định trên, doanh nghiệp được quyền lựa chọn chính sách miễn, giảm thuế TNDN có lợi nhất và phải thực hiện ổn định trong suốt thời gian hưởng ưu đãi.
Tóm lại, việc xác định đúng tiêu chí của doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ là nền tảng quan trọng giúp tổ chức tuân thủ pháp luật và tận dụng hiệu quả các chính sách ưu đãi thuế. Hy vọng bài viết đã cung cấp cho bạn những kiến thức pháp lý thiết thực để áp dụng trực tiếp vào hoạt động kinh doanh.
