Đối với các doanh nghiệp có quy mô nhỏ và siêu nhỏ, việc vận hành một hệ thống kế toán cồng kềnh thường gây áp lực lớn về chi phí và nhân sự. Thấu hiểu điều này, Bộ Tài chính đã ban hành các quy định nhằm đơn giản hóa tối đa sổ sách và chứng từ. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu chi tiết về chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ mới nhất, đặc biệt là những ưu việt từ Thông tư 58/2026/TT-BTC giúp chủ doanh nghiệp nhẹ gánh lo toan.
Thông tư hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ
Theo quy định hiện hành, các doanh nghiệp siêu nhỏ hoàn toàn có quyền tự quyết định và lựa chọn chế độ kế toán phù hợp nhất với quy mô, nhu cầu quản trị cũng như khả năng tổ chức công tác kế toán của nội bộ. Dưới đây là bảng tổng hợp các thông tư hướng dẫn kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ cùng các văn bản liên quan:
| Thông tư | Đối tượng áp dụng | Thời điểm ban hành | Thời điểm áp dụng | Tình trạng hiệu lực |
| 133/2016/TT-BTC | Doanh nghiệp nhỏ và vừa (bao gồm cả siêu nhỏ) | 26/08/2016 | 01/01/2017 | Vẫn còn hiệu lực |
| 99/2025/TT-BTC | Tất cả các loại hình doanh nghiệp (Thay thế TT 200/2014) | 27/10/2025 | 01/01/2026 | Vẫn còn hiệu lực |
| 152/2025/TT-BTC | Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh | 31/12/2025 | 01/01/2026 | Vẫn còn hiệu lực |
| 58/2026/TT-BTC | Doanh nghiệp siêu nhỏ (Thay thế TT 132/2018) | 25/05/2026 | 01/07/2026 | Vẫn còn hiệu lực |
Doanh nghiệp siêu nhỏ nên áp dụng theo chế độ kế toán nào?
Mặc dù doanh nghiệp siêu nhỏ có thể lựa chọn áp dụng Thông tư 133 hoặc Thông tư 99, nhưng Thông tư 58/2026/TT-BTC thường là lựa chọn tối ưu nhất. Đây là thông tư hướng dẫn kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ được thiết kế “đo ni đóng giày” với nhiều ưu điểm vượt trội:
– Miễn nộp Báo cáo tài chính (BCTC): Áp dụng nếu doanh nghiệp thuộc nhóm nộp thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN) theo tỷ lệ % trên doanh thu.
– Tối giản bộ máy: Doanh nghiệp siêu nhỏ không cần kế toán trưởng, chỉ cần chỉ định người “Phụ trách kế toán” là đủ thẩm quyền ký duyệt chứng từ, sổ sách.
– Được phép sử dụng người nhà: Cho phép bố trí người thân trong gia đình (như vợ/chồng, cha mẹ, con cái, anh chị em ruột,…) đảm nhận công tác kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ. Giám đốc, thủ quỹ hoặc người quản lý cũng có thể kiêm nhiệm việc ghi sổ.
– Hệ thống sổ sách cực kỳ tinh gọn: Ví dụ, trường hợp doanh nghiệp nộp cả thuế GTGT và TNDN theo tỷ lệ % trên doanh thu, kế toán chỉ cần lập đúng một quyển sổ duy nhất là Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ (Mẫu S1-DNSN). Hệ thống tài khoản Nợ/Có cũng được bãi bỏ hoàn toàn.
Hướng dẫn áp dụng chế độ kế toán DNSN theo Thông tư 58
Việc triển khai kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ theo Thông tư 58 cần tuân thủ các hướng dẫn cụ thể sau:
Nguyên tắc áp dụng
– Quyền tự lựa chọn: Doanh nghiệp siêu nhỏ được quyền tự chọn chế độ kế toán phù hợp và nên có văn bản thông báo cho cơ quan thuế trực tiếp quản lý. Không được hạch toán đan xen các quy định giữa Thông tư 58 và Thông tư 133.
– Nguyên tắc nhất quán: Chế độ kế toán đã chọn phải được áp dụng nhất quán xuyên suốt một năm tài chính.
– Thời điểm thay đổi: Việc thay đổi chế độ chỉ được thực hiện tại ngày bắt đầu kỳ kế toán của năm tiếp theo. Các doanh nghiệp đang áp dụng kỳ kế toán từ 01/01/2026 bằng thông tư cũ phải làm hết năm 2026 và chỉ chính thức chuyển sang Thông tư 58 từ ngày 01/01/2027.
Chứng từ kế toán
Doanh nghiệp sử dụng 2 nhóm chứng từ chính:
- Nhóm bắt buộc: Tùy vào phương pháp nộp thuế mà chứng từ yêu cầu sẽ khác nhau (gồm Hóa đơn, Bảng kê thu mua hàng hóa, dịch vụ không có hóa đơn và các chứng từ khác theo quy định).
- Nhóm nội bộ (không bắt buộc): Gồm Phiếu thu, Phiếu chi, Phiếu nhập kho, Phiếu xuất kho. Doanh nghiệp được phép tự thiết kế hoặc bổ sung biểu mẫu chứng từ miễn là phản ánh trung thực, đầy đủ thông tin để tuân thủ Luật Kế toán.
Sổ kế toán DNSN
Hệ thống sổ kế toán phụ thuộc chặt chẽ vào phương pháp nộp thuế của doanh nghiệp:
- Nhóm 1 (Nộp thuế GTGT & TNDN theo tỷ lệ % doanh thu): Chỉ cần Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ (Mẫu số S1-DNSN).
- Nhóm 2 (Nộp GTGT theo % doanh thu, TNDN trên thu nhập tính thuế): Sổ doanh thu (S2a-DNSN), Sổ chi tiết doanh thu, chi phí (S2b-DNSN), Sổ chi tiết vật liệu, hàng hóa (S2c-DNSN), Sổ chi tiết tiền (S2d-DNSN).
- Nhóm 3 (Nộp GTGT khấu trừ, TNDN theo % doanh thu): Sổ doanh thu (S3a-DNSN), Sổ theo dõi nghĩa vụ thuế GTGT (S3b-DNSN).
- Nhóm 4 (Nộp GTGT khấu trừ, TNDN trên thu nhập tính thuế): Sổ chi tiết doanh thu, chi phí (S2b-DNSN), Sổ chi tiết vật liệu, hàng hóa (S2c-DNSN), Sổ chi tiết tiền (S2d-DNSN), Sổ theo dõi nghĩa vụ thuế GTGT (S3b-DNSN).
Ngoài ra, doanh nghiệp có thể tùy chọn dùng thêm các sổ chi tiết khác như sổ tài sản cố định, thanh toán công nợ, theo dõi vốn chủ sở hữu,….
Báo cáo tài chính
– Nếu nộp thuế TNDN theo phương pháp tính thuế trên thu nhập tính thuế: Bắt buộc lập 2 loại báo cáo (Báo cáo tình hình tài chính Mẫu B01-DNSN và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh Mẫu B02-DNSN) và nộp cho cơ quan thẩm quyền trong thời hạn 90 ngày kể từ khi kết thúc kỳ kế toán năm.
– Nếu nộp thuế TNDN theo tỷ lệ % trên doanh thu: Không bắt buộc lập và không bắt buộc nộp BCTC cho cơ quan nhà nước.
Tổ chức bộ máy kế toán
Nhiều người thắc mắc doanh nghiệp siêu nhỏ có cần kế toán không? Câu trả lời là có, tuy nhiên luật pháp tối giản hóa nhân sự rất nhiều:
- Không bắt buộc phải có chức danh Kế toán trưởng, chỉ cần bổ nhiệm người “Phụ trách kế toán”.
- Được phép sử dụng người có quan hệ gia đình (cha mẹ, vợ/chồng, con cái, anh chị em ruột) của Giám đốc hoặc Người đại diện theo pháp luật làm người phụ trách kế toán.
- Hoàn toàn có thể thuê các đơn vị kinh doanh dịch vụ kế toán chuyên nghiệp bên ngoài.
Lưu trữ tài liệu kế toán
– Bảo quản BCTC nội bộ ngay tại công ty và cung cấp khi cơ quan nhà nước yêu cầu.
– Lưu trữ tối thiểu 5 năm đối với tài liệu dùng cho quản lý điều hành thường xuyên (như phiếu thu, chi nội bộ không dùng hạch toán thuế).
– Lưu trữ tối thiểu 10 năm đối với chứng từ ghi sổ và lập BCTC (như hóa đơn GTGT, báo cáo tài chính, tờ khai thuế,…).
Những thắc mắc thường gặp về chế độ kế toán DNSN
Câu 1: Những doanh nghiệp nào đủ điều kiện áp dụng chế độ kế toán dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ?
Doanh nghiệp siêu nhỏ được phân loại dựa trên dữ liệu năm liền kề trước đó về số lao động và doanh thu/nguồn vốn. Cụ thể:
- Nông nghiệp, Lâm nghiệp, Thủy sản và Công nghiệp, Xây dựng: Không quá 10 lao động tham gia BHXH VÀ Tổng doanh thu hoặc nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng.
- Thương mại và Dịch vụ: Không quá 10 lao động tham gia BHXH VÀ Tổng doanh thu không quá 10 tỷ đồng hoặc nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng.
Câu 2: Doanh nghiệp siêu nhỏ có cần kế toán không? Có cần bổ nhiệm kế toán trưởng không?
Doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện các công tác kế toán và kê khai thuế. Tuy nhiên, doanh nghiệp siêu nhỏ không cần kế toán trưởng, chỉ cần quyết định bổ nhiệm một người đảm nhận vai trò “Phụ trách kế toán”.
Câu 3: Doanh nghiệp siêu nhỏ có bắt buộc phải xuất và sử dụng hóa đơn điện tử theo quy định hiện hành không?
Có. Theo quy định hiện hành (Nghị định 123 và Thông tư 78), tất cả doanh nghiệp bao gồm cả doanh nghiệp siêu nhỏ đều bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ.
Câu 4: Doanh nghiệp cần thực hiện những thủ tục gì khi quy mô hoạt động không còn đáp ứng tiêu chí của doanh nghiệp siêu nhỏ?
Khi vượt quy mô siêu nhỏ, doanh nghiệp vẫn được áp dụng Thông tư 58 cho đến hết năm tài chính hiện tại. Kể từ năm tài chính kế tiếp, doanh nghiệp bắt buộc phải chuyển đổi sang chế độ kế toán phù hợp (thường là Thông tư 133 hoặc Thông tư 99/200).
Câu 5: Doanh nghiệp siêu nhỏ có phải đăng ký hình thức kế toán với cơ quan thuế hay không?
Theo nguyên tắc tự lựa chọn, doanh nghiệp được tự quyết định chế độ áp dụng sao cho phù hợp với nội bộ và nên thông báo bằng văn bản cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp.
Việc nắm vững chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ theo Thông tư 58 không chỉ giúp đơn vị tuân thủ đúng pháp luật mà còn là cách để tối ưu hóa nguồn lực. Với sự tinh giản về chứng từ và linh hoạt trong bộ máy nhân sự, doanh nghiệp siêu nhỏ hoàn toàn có thể tự tin quản lý tài chính một cách minh bạch, hiệu quả. Hãy lựa chọn chế độ kế toán phù hợp ngay từ hôm nay để tập trung tối đa cho hoạt động kinh doanh của mình!
