Khi bắt đầu khởi nghiệp với quy mô nhỏ, câu hỏi “hộ kinh doanh có cần đăng ký kinh doanh không” luôn là vấn đề được quan tâm hàng đầu. Việc nắm rõ quy định pháp luật không chỉ giúp bạn yên tâm hoạt động mà còn tránh được những rủi ro pháp lý đáng tiếc. Bài viết này sẽ làm rõ các trường hợp bắt buộc và các đối tượng được miễn trừ đăng ký theo Nghị định mới nhất.
Hộ kinh doanh có phải đăng ký kinh doanh không?
Theo quy định tại Nghị định 01/2021/NĐ-CP, việc đăng ký kinh doanh là nghĩa vụ của đa số các chủ thể kinh doanh, nhưng pháp luật vẫn dành ra một số ngoại lệ cho các mô hình quy mô rất nhỏ hoặc có tính chất đặc thù. Vậy khi nào phải đăng ký hộ kinh doanh?
Về nguyên tắc chung, nếu bạn không thuộc nhóm quy mô siêu nhỏ được miễn trừ thì có bắt buộc đăng ký hộ kinh doanh. Cụ thể, những trường hợp phải đăng ký hộ kinh doanh bao gồm:
- Kinh doanh ngành, nghề có điều kiện: Bất kể quy mô lớn hay nhỏ, nếu bạn làm các dịch vụ như lưu trú, karaoke, cầm đồ, y tế, phòng khám… thì bắt buộc phải có giấy phép.
- Kinh doanh Online (Thương mại điện tử): Bán hàng online không được xếp vào nhóm kinh doanh vỉa hè hay lưu động. Do đó, các chủ shop online vẫn nằm trong các trường hợp phải đăng ký hộ kinh doanh theo quy định.
- Có địa điểm cố định và quy mô vượt mức miễn trừ: Nếu bạn mở cửa hàng cố định và không thuộc danh sách được miễn ở phần dưới, việc đăng ký là thủ tục bắt buộc.
Các trường hợp không phải đăng ký hộ kinh doanh
Để hỗ trợ người dân mưu sinh với các mô hình nhỏ lẻ, pháp luật đã có những quy định nới lỏng cụ thể. Căn cứ theo khoản 2 Điều 79 Nghị định 01/2021/NĐ-CP, các trường hợp không phải đăng ký hộ kinh doanh gồm 5 nhóm sau:
- Hộ gia đình sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, làm muối.
- Người bán hàng rong, quà vặt (hoạt động bán hàng không có địa điểm cố định).
- Người buôn chuyến (mua hàng hóa từ nơi này chở đến nơi khác bán theo chuyến).
- Người kinh doanh lưu động, kinh doanh thời vụ.
- Người làm dịch vụ có thu nhập thấp (mức thu nhập thấp cụ thể sẽ do Ủy ban nhân dân tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương quy định).
Ngược lại, những trường hợp phải đăng ký hộ kinh doanh là các cá nhân, hộ gia đình kinh doanh tại địa điểm cố định (cửa hàng, tiệm tạp hóa, quán ăn…), kinh doanh thương mại điện tử hoặc các ngành nghề yêu cầu chứng chỉ hành nghề, điều kiện an ninh trật tự.
Không đăng ký hộ kinh doanh có sao không? Mức xử phạt
Việc xác định mình thuộc nhóm nào là rất quan trọng vì nó liên quan trực tiếp đến vấn đề xử phạt hành chính. Vậy không đăng ký hộ kinh doanh có sao không?
- Đối với trường hợp được miễn: Bạn hoàn toàn có thể yên tâm hoạt động mà không cần giấy phép kinh doanh.
- Đối với trường hợp bắt buộc: Nếu bạn thuộc các trường hợp phải đăng ký hộ kinh doanh mà vẫn cố tình hoạt động “chui”, bạn sẽ phải đối mặt với các chế tài theo Nghị định 122/2021/NĐ-CP.
Căn cứ theo khoản 1 Điều 62 Nghị định 122/2021/NĐ-CP, mức xử phạt cụ thể như sau:
Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với cá nhân không đăng ký thành lập hộ kinh doanh trong những trường hợp phải đăng ký.
Mức phạt này cũng được áp dụng cho các hành vi: Cá nhân/thành viên hộ gia đình đăng ký từ hai hộ kinh doanh trở lên; Không có quyền thành lập nhưng vẫn cố tình thành lập; hoặc không đăng ký thay đổi nội dung Giấy chứng nhận trong thời hạn 10 ngày kể từ khi có thay đổi.
Lưu ý: Nếu vi phạm là tổ chức, mức phạt tiền sẽ bị nhân đôi (từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng) cho cùng một hành vi.
>>> Xem thêm: Hướng dẫn tra cứu giấy phép hộ kinh doanh nhanh và chính xác
Không đăng ký hộ kinh doanh có phải nộp thuế không?
Căn cứ theo Điều 2 Thông tư 40/2021/TT-BTC, việc không đăng ký kinh doanh không đồng nghĩa với việc không phải nộp thuế. Mọi cá nhân cư trú có hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ phát sinh thu nhập đều thuộc đối tượng phải nộp thuế Giá trị gia tăng (GTGT) và thuế Thu nhập cá nhân (TNCN).
Các trường hợp bắt buộc phải thực hiện nghĩa vụ thuế bao gồm:
- Cá nhân hành nghề độc lập có giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề theo quy định.
- Cá nhân làm đại lý kinh doanh xổ số, đại lý bảo hiểm, hoặc bán hàng đa cấp.
- Cá nhân hoạt động thương mại điện tử, kinh doanh các sản phẩm nội dung số.
- Cá nhân hợp tác kinh doanh với tổ chức hoặc phát sinh hoạt động cho thuê tài sản.
- Cá nhân sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp không thuộc diện đủ điều kiện được miễn thuế.
Nghĩa vụ thuế đối với hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh được xác định dựa trên ngưỡng doanh thu tính theo năm dương lịch như sau:
Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN) tính theo lợi nhuận:
- Doanh thu từ 1 tỷ – 3 tỷ đồng/năm: Áp dụng mức 15% trên lợi nhuận hoặc từ 0,5% – 5% tính trên doanh thu.
- Doanh thu từ trên 3 tỷ – 50 tỷ đồng/năm: Áp dụng mức 17% tính trên lợi nhuận.
- Doanh thu trên 50 tỷ đồng/năm: Áp dụng mức 20% tính trên lợi nhuận.
Thuế GTGT và tỷ lệ TNCN theo từng ngành nghề:
Đối với các trường hợp có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm, mức thuế suất áp dụng theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu căn cứ theo Luật Thuế giá trị gia tăng mới nhất:
| Danh mục ngành nghề hoạt động | Thuế suất GTGT | Thuế suất TNCN |
| Phân phối, cung cấp các loại hàng hóa | 1% | 0,5% |
| Dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu | 5% | 1,5% |
| Sản xuất, vận tải, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu | 3% | 2% |
| Kinh doanh nội dung số, giải trí, quảng cáo số | 5% | 5% |
| Cho thuê bất động sản (trừ dịch vụ lưu trú) | 5% | 5% |
| Các hoạt động sản xuất, kinh doanh khác | 2% | 1% |
Khuyến nghị quan trọng cho kinh doanh online: Hiện nay, cơ quan thuế đang phối hợp chặt chẽ với các sàn thương mại điện tử để rà soát và xác định chính xác doanh thu thực tế của người bán. Do đó, việc chủ động tự giác kê khai và nộp thuế đúng quy định là giải pháp tối ưu giúp cá nhân kinh doanh tránh được các rủi ro bị truy thu và xử phạt chậm nộp với chế tài tài chính lớn sau này.
>>> Hộ kinh doanh thuộc đối tượng phải xuất hóa đơn điện tử nên chủ động lựa chọn giải pháp phù hợp để đáp ứng đúng quy định và tối ưu công tác quản lý. Tham khảo ngay phần mềm hóa đơn điện tử xCyber Bill hỗ trợ kết nối trực tiếp với cơ quan thuế, phát hành hóa đơn nhanh chóng, dễ sử dụng và phù hợp cho cả hộ kinh doanh lẫn doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi số.
Tóm lại, câu trả lời cho việc “hộ kinh doanh có cần đăng ký kinh doanh không” phụ thuộc hoàn toàn vào ngành nghề và quy mô hoạt động thực tế của bạn. Việc chủ động hoàn thiện thủ tục pháp lý ngay từ đầu chính là nền tảng vững chắc giúp bạn an tâm vận hành và phát triển kinh doanh bền vững.
